Að borða vekur vellíðan, og ákveðin matvæli vekja meiri vellíðan en önnur. Á tungu okkar, í munnholinu og í nefinu eru frumur sem skynja bragð og lykt. Þessar frumur eru beintengdar vellíðunarstöðvum í heilanum. Ef við mötum þessar skynfrumur um lengri tíma á miklum sykri og fitubrasi, á skyndibita, sælgæti og gosdrykkjum með gervibragðefnum, þá hætta þær að bregðast almennilega við alvöru mat með alvöru bragði. Okkur fer að finnast lítið í þann mat varið, sem kemur beint úr náttúrunni, en förum að heimta meira og meira af sykri, fitubrasi og unnum matvælum.
Góðu fréttirnar eru þær, að bragðlaukarnir á tungu og í munnholi, og skynfrumurnar í nefinu, lifa ekki nema í þrjár vikur. Þá deyja þær og nýjar frumur koma í staðinn. Og nýjum frumum er hægt að kenna að meta nýtt bragð, nýja lykt. Þess vegna getur tímabundið fráhald frá sykri, fitubrasi eða sælgæti breytt smekk okkar varanlega. Og bara með því einu að smakka möndlur, gulrætur, epli, hnetur, döðlur og smakka það aftur, og aftur, og nokkrum sinnum í viðbót, förum við hægt og rólega að kunna að meta náttúrulegt bragð þeirra og ilm.
Meira um þetta á fyrirlestri í Manni Lifandi Borgartúni á þriðjudaginn 13. apríl kl. 17.30.
Thursday, April 8, 2010
Monday, March 15, 2010
Viltu vita meira um ómega fitusýrur?
Fita er eitt orkuefnanna þriggja sem við fáum úr fæðunni. Fitan er á formi fitusýra, sem ýmist eru mettaðar eða ómettaðar. Mettuð fita er hörð fita sem er á föstu formi við stofuhita, ómettuð fita er mjúk eða fljótandi við stofuhita. Mettaðar fitusýrur fáum við aðallega úr dýraríkinu, þ.e. af landdýrum, úr kjöti af kindum, nautum og kjúklingum, úr eggjum og mjólkurvörum. Einnig er mikið af mettuðum fitusýrum í kókos og pálmaolíu.
Ómettaðar fitusýrur eru ýmist einómettaðar eða fjölómettaðar. Einómettaðar fitusýrur eru af gerðinni ómega-9, og þær er að finna í ýmsum jurtaolíum, ekki síst í ólífuolíu. Fjölómettaðar fitusýrur skiptast í ómega-6 og ómega-3 fitusýrur. Ómega-6 fitusýrur eru útbreiddar í jurtaríkinu. Þær eru í miklu magni í flestum jurtaolíum, og þær fáum við líka úr kornvörum, kjöti og eggjum. Ómega-3 fitusýrur fáum við úr fiski og lýsi, og úr örfáum jurtum og jurtaolíum, eins og sojaolíu, repju (raps eða canola) olíu, úr brokkólí, valhnetum og hörfræjum.
Líkami okkar getur búið til mettaða fitu úr kolvetnum og próteinum, og búið til ómega-9 fitusýrur úr mettaðri fitu. Aftur á móti getum við ekki búið til ómega-3 og ómega-6 fitusýrur, þess vegna eru þær kallaðar lífsnauðsynlegar fitusýrur, því við verðum að fá þær úr fæðunni.
Við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því að fá ekki nóg af ómega-9 fitusýrum úr fæðunni, líkaminn getur búið þær til. Við þurfum heldur ekki að hafa áhyggjur af því að fá ekki nóg af ómega-6 fitusýrum úr fæðunni, þar sem þær er að finna í flestum fæðutegundum. Aftur á móti þurfum við að huga að neyslu ómega-3 fitusýra. Það gerum við best með því að borða fisk tvisvar til þrisvar í viku, eða taka lýsi, lýsisperlur eða ómega-3 hylki daglega.
Eins og áður segir er ómega-3 fitusýrur líka að finna í örfáum jurtum og jurtaolíum. En ómega-3 úr jurtum er á mun óvirkara formi en ómega-3 úr fiski og lýsi. Ómega-3 fitusýran í þessum örfáu jurtum heitir alfa-línólensýra, en ómega-3 fitusýrurnar sem eru í fiski og lýsi kallast EPA og DHA. Það eru EPA og DHA sem eru okkur lífsnauðsynlegar. DHA er sérstaklega nauðsynleg fyrir taugakerfið, heilann, sjónina, og frjósemi karla. Þó líkami okkar geti ekki búið til ómega-3 fitusýrur úr öðrum fitusýrum, getur hann breytt alfa-línólensýru í EPA og DHA. Kerfið er bara því miður ekki mjög öflugt. Rannsókn ein sýnir að í líkama ungra heilbrigðra kvenna nýtist aðeins 9% af alfa-línólensýru sem DHA, og nýtingin er enn minni hjá ungum heilbrigðum körlum (Burdge GC, Wootton SA. Br J Nutr 2002;88:355-63 og 411-20.) Meira um ómega fitusýrur á fyrirlestri í Manni Lifandi Borgartúni á fimmtudaginn 18.mars kl. 17.30.
Ómettaðar fitusýrur eru ýmist einómettaðar eða fjölómettaðar. Einómettaðar fitusýrur eru af gerðinni ómega-9, og þær er að finna í ýmsum jurtaolíum, ekki síst í ólífuolíu. Fjölómettaðar fitusýrur skiptast í ómega-6 og ómega-3 fitusýrur. Ómega-6 fitusýrur eru útbreiddar í jurtaríkinu. Þær eru í miklu magni í flestum jurtaolíum, og þær fáum við líka úr kornvörum, kjöti og eggjum. Ómega-3 fitusýrur fáum við úr fiski og lýsi, og úr örfáum jurtum og jurtaolíum, eins og sojaolíu, repju (raps eða canola) olíu, úr brokkólí, valhnetum og hörfræjum.
Líkami okkar getur búið til mettaða fitu úr kolvetnum og próteinum, og búið til ómega-9 fitusýrur úr mettaðri fitu. Aftur á móti getum við ekki búið til ómega-3 og ómega-6 fitusýrur, þess vegna eru þær kallaðar lífsnauðsynlegar fitusýrur, því við verðum að fá þær úr fæðunni.
Við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því að fá ekki nóg af ómega-9 fitusýrum úr fæðunni, líkaminn getur búið þær til. Við þurfum heldur ekki að hafa áhyggjur af því að fá ekki nóg af ómega-6 fitusýrum úr fæðunni, þar sem þær er að finna í flestum fæðutegundum. Aftur á móti þurfum við að huga að neyslu ómega-3 fitusýra. Það gerum við best með því að borða fisk tvisvar til þrisvar í viku, eða taka lýsi, lýsisperlur eða ómega-3 hylki daglega.
Eins og áður segir er ómega-3 fitusýrur líka að finna í örfáum jurtum og jurtaolíum. En ómega-3 úr jurtum er á mun óvirkara formi en ómega-3 úr fiski og lýsi. Ómega-3 fitusýran í þessum örfáu jurtum heitir alfa-línólensýra, en ómega-3 fitusýrurnar sem eru í fiski og lýsi kallast EPA og DHA. Það eru EPA og DHA sem eru okkur lífsnauðsynlegar. DHA er sérstaklega nauðsynleg fyrir taugakerfið, heilann, sjónina, og frjósemi karla. Þó líkami okkar geti ekki búið til ómega-3 fitusýrur úr öðrum fitusýrum, getur hann breytt alfa-línólensýru í EPA og DHA. Kerfið er bara því miður ekki mjög öflugt. Rannsókn ein sýnir að í líkama ungra heilbrigðra kvenna nýtist aðeins 9% af alfa-línólensýru sem DHA, og nýtingin er enn minni hjá ungum heilbrigðum körlum (Burdge GC, Wootton SA. Br J Nutr 2002;88:355-63 og 411-20.) Meira um ómega fitusýrur á fyrirlestri í Manni Lifandi Borgartúni á fimmtudaginn 18.mars kl. 17.30.
Tuesday, March 9, 2010
Öfgar eru ekki af því góða
Við könnumst flest við ráðleggingar um aukna neyslu á grænmeti, ávöxtum og heilkorni, á fiski og mögrum mjólkurvörum, á trefjum, andoxunarefnum, vítamínum og steinefnum. Og við höfum öll heyrt varað við hvítum sykri, hvítu hveiti og mettaðri fitu.
Það er mjög gott að hafa þessi ráð í huga þegar maður verslar eða velur sér á diskinn, en svona ráðleggingar geta nánast orðið að trúarbrögðum. Það er ekki víst við uppskerum bætta heilsu og líðan ef við hættum að borða allan mat sem inniheldur hvítan sykur eða hvítt hveiti, og borðum grænmeti, ávexti og heilkorn í hvert mál.
Matur úr jurtaríkinu eins og heilkorn og ýmist grænmeti er þungmelt, og inniheldur mikið af trefjum. Þó hæfilegt magn trefja bæti meltinguna, getur orðið of mikið af því góða. Ef okkur líður ekki vel af þessum mat getur verið gott að borða hæfilega mikið af öðru með, þ.e. hæfilega blöndu af losandi og stemmandi fæðutegundum.
Það mikilvægasta er ætíð að hlusta á líkamann og finna hvernig manni líður af matnum, að hlusta á seddu- og svengdartilfinninguna, að taka mark á því ef maður fær meltingartruflanir af ákveðnum matvælum, verður uppþembdur, eða liðir í líkamanum stirðna eða bólgna. Hreyfing skiptir ekki minna máli fyrir heilsu og líðan okkar en mataræðið. Reynum að finna hvaða mataræði og hvaða líkamsrækt gefur okkur vellíðan og orku til athafna daglegs lífs, gleði til að sinna vinnu og áhugamálum, og úthald til að mæta hvaða áskorunum sem er.
Það er mjög gott að hafa þessi ráð í huga þegar maður verslar eða velur sér á diskinn, en svona ráðleggingar geta nánast orðið að trúarbrögðum. Það er ekki víst við uppskerum bætta heilsu og líðan ef við hættum að borða allan mat sem inniheldur hvítan sykur eða hvítt hveiti, og borðum grænmeti, ávexti og heilkorn í hvert mál.
Matur úr jurtaríkinu eins og heilkorn og ýmist grænmeti er þungmelt, og inniheldur mikið af trefjum. Þó hæfilegt magn trefja bæti meltinguna, getur orðið of mikið af því góða. Ef okkur líður ekki vel af þessum mat getur verið gott að borða hæfilega mikið af öðru með, þ.e. hæfilega blöndu af losandi og stemmandi fæðutegundum.
Það mikilvægasta er ætíð að hlusta á líkamann og finna hvernig manni líður af matnum, að hlusta á seddu- og svengdartilfinninguna, að taka mark á því ef maður fær meltingartruflanir af ákveðnum matvælum, verður uppþembdur, eða liðir í líkamanum stirðna eða bólgna. Hreyfing skiptir ekki minna máli fyrir heilsu og líðan okkar en mataræðið. Reynum að finna hvaða mataræði og hvaða líkamsrækt gefur okkur vellíðan og orku til athafna daglegs lífs, gleði til að sinna vinnu og áhugamálum, og úthald til að mæta hvaða áskorunum sem er.
Monday, March 1, 2010
Átröskun og hin innri rödd dómarans
Átraskanir eru alvarlegar geðraskanir, sem birtast í sjálfsvelti eða lotuáti með framkölluðum uppköstum eða misnotkun hægðalyfja. Þetta er þó bara birtingarmyndin Undir niðri býr sterkur ótti við að fitna, eða löngun til að grennast. Og ástæða þessa ótta er lágt sjálfsmat, og í raun sjálfshöfnun.
Öll erum við stundum gagnrýnin á sjálf okkur, en einstaklingur með átröskun rífur sjálfan sig endalaust niður. Sjálfsgagnrýnin virðist eiga sér sjálfstætt líf innra með einstaklingnum. Rödd þessa “dómara” yfirgnæfir allt annað í huga einstaklingsins og “bannar” einstaklingnum að borða, að njóta matar, eða “skipar” einstaklingnum að losa sig við matinn með uppköstum eða hægðalyfjum, eða með því að fara út að hlaupa eða í ræktina.
Við sveltið/lotuátið framkallast vellíðan í stutta stund Einstaklingnum finnst hann hafa náð stjórn. En þessi tilfinning er bara blekking, og þegar dómarinn ygglir sig á nýjan leik, og vanlíðanin vaknar, finnst einstaklingnum aftur að hann þurfi að neita sér um mat, eða borða yfir sig og losa sig svo við matinn. Þannig heldur þetta áfram hring eftir hring og vellíðanin lætur á sér standa; vanlíðanin tekur smám saman meira pláss. Við þetta finnst einstaklingnum hann þurfa að vera enn strangari við sig, missa fleiri kíló.
Þetta er vítahringur sem minnir mjög á fíknisjúkdóma. Og margir skilgreina átröskun sem fíknisjúkdóm. Leiðin út úr vítahring átröskunar er að viðurkenna algjöran vanmátt gagnvart sjúkdómnum og þiggja hjálp. Það er mjög mikilvægt að fara að borða eðlilega, hætta að framkalla uppköst eða misnota hægðalyf. En það er ekki nóg til að læknast af sjúkdómnum. Það verður að vinna á hinni undirliggjandi þráhyggju, og styðja einstaklinginn til að mæta dómaranum, hætta að hlýða hinni neikvæðu innri rödd. Þetta er auðveldast að gera með því að rækta með sér skilyrðislausa ást til sjálfs sín. Sýna sjálfum sér fullkomið umburðarlyndi, elska sig á hverju augnabliki, ná sátt við sjálfan sig og alla sína bresti.
Öll erum við stundum gagnrýnin á sjálf okkur, en einstaklingur með átröskun rífur sjálfan sig endalaust niður. Sjálfsgagnrýnin virðist eiga sér sjálfstætt líf innra með einstaklingnum. Rödd þessa “dómara” yfirgnæfir allt annað í huga einstaklingsins og “bannar” einstaklingnum að borða, að njóta matar, eða “skipar” einstaklingnum að losa sig við matinn með uppköstum eða hægðalyfjum, eða með því að fara út að hlaupa eða í ræktina.
Við sveltið/lotuátið framkallast vellíðan í stutta stund Einstaklingnum finnst hann hafa náð stjórn. En þessi tilfinning er bara blekking, og þegar dómarinn ygglir sig á nýjan leik, og vanlíðanin vaknar, finnst einstaklingnum aftur að hann þurfi að neita sér um mat, eða borða yfir sig og losa sig svo við matinn. Þannig heldur þetta áfram hring eftir hring og vellíðanin lætur á sér standa; vanlíðanin tekur smám saman meira pláss. Við þetta finnst einstaklingnum hann þurfa að vera enn strangari við sig, missa fleiri kíló.
Þetta er vítahringur sem minnir mjög á fíknisjúkdóma. Og margir skilgreina átröskun sem fíknisjúkdóm. Leiðin út úr vítahring átröskunar er að viðurkenna algjöran vanmátt gagnvart sjúkdómnum og þiggja hjálp. Það er mjög mikilvægt að fara að borða eðlilega, hætta að framkalla uppköst eða misnota hægðalyf. En það er ekki nóg til að læknast af sjúkdómnum. Það verður að vinna á hinni undirliggjandi þráhyggju, og styðja einstaklinginn til að mæta dómaranum, hætta að hlýða hinni neikvæðu innri rödd. Þetta er auðveldast að gera með því að rækta með sér skilyrðislausa ást til sjálfs sín. Sýna sjálfum sér fullkomið umburðarlyndi, elska sig á hverju augnabliki, ná sátt við sjálfan sig og alla sína bresti.
Wednesday, February 17, 2010
Að ná stjórn á huganum: leið búddista
Í hinum upprunalega búddisma er guðshugtakinu hafnað. Búddisminn á samt sem áður margt sameiginlegt með trúarbrögðum á borð við hindúisma, og auk þess minnir margt í búddismanum á sálfræði Vesturlanda.
Búddisminn byggir á fjórum grunnlögmálum. Fyrsta lögmálið er lögmál dukkha (þjáningarinnar). Við mennirnir erum allir undirorpnir þjáningunni. Þó við séum hamingjusöm í dag og allt gangi okkur í haginn, getur hvenær sem er eitthvað það gerst sem kallar fram þjáningu í lífi okkar. Það geta orðið náttúruhamfarir, slys, veikindi, dauðsföll eða stríð. Við getum orðið fyrir atvinnumissi, höfnun, skorti á mat, ást eða einhverju því sem við þörfnumst eða þráum.
Og þetta leiðir okkur að öðru lögmáli búddismans, lögmáli tanha (þarfa, langana, þrár). Mannlegt eðli gerir okkur undirorpin þjáningunni, því við erum full af þörfum, löngunum og þrám. Við þráum ást og þörfnumst matar, við þráum frið og góða heilsu, og stundum langar okkur í sömu lífsgæði og nágranni okkar virðist njóta. Þegar eitthvað kemur í veg fyrir að við getum fullnægt þessum þörfum, löngunum og þrám, upplifum við þjáningu. Hún getur verið allt frá pirringi og leiða til öfundar, sársauka, sorgar, reiði, hungurs og þorsta.
Þriðja lögmálið, lögmál nirvana (uppljómunarinnar) segir okkur að við getum öðlast frelsi frá þjáningunni. Þetta frelsi byggir á því að temja dýrið innra með okkur, hemja þarfir okkar, langanir og þrár, verða óháð því að fá þarfir okkar, langanir og þrár uppfylltar. Vesturlandabúar hafa skilið þetta svo að búddisminn boði algjöra sjálfsafneitun, en það er misskilningur. Þegar dýrið hefur verið tamið látum við fátt eða ekkert koma okkur úr jafnvægi. Við æðrumst ekki þó okkur skorti eitthvað, en að sjálfsögðu njótum við þess sem er í boði.
Fjórða lögmálið, lögmál magga (leiðin til frelsisins) kennir okkur leiðina að þessu takmarki. Leiðin til frelsisins fæst með því að tileinka sér átta lífsreglur. Þær eru rétt viðhorf, réttar hugsanir, rétt tjáning, réttar gjörðir, réttir lífshættir, rétt gjörhygli, réttur ákafi og rétt hugleiðsla.
Við temjum okkur rétt viðhorf með því sjá nauðsyn þess að vera heiðarleg og skaðlaus öðru fólki. Við temjum okkur réttar hugsanir með því að hugsa jákvætt, en þó umfram allt raunsætt. Við temjum okkur rétta tjáningu með því að segja sannleikann og forðast að segja nokkuð það sem eykur á þjáningu okkar og annarra. Réttar gjörðir eru þær sem eru skaðlausar okkur og öðru fólki. Réttir lífshættir eru þeir sem skaða ekki umhverfi okkar. Rétt gjörhygli byggir á því að fylgjast með hugsunum okkar, meta þær og breyta þeim ef þær færa okkur þjáningu. Við temjum okkur réttan ákafa með því að beina öllum okkar kröftum að því að temja okkur lífsreglurnar átta. Rétt hugleiðsla fæst með því að tæma hugann og einbeita sér af fullkomnu fordómaleysi.
Mig langar að útskýra gjörhyglina betur. Hún byggir á því að sjálfið sé tvískipt. Annars vegar er það sá hluti okkar sem hugsar, talar og framkvæmir; hins vegar kjarnasjálfið sem getur fylgst með okkur hugsa, tala og framkvæma. Ef við erum leidd í djúpslökun eða hugleiðslu er okkur oft sagt að fylgjast með andardrættinum, eða beina athyglinni að líkamanum, láta hugann líða frá tám að hnjám, að mjöðmum, öxlum, nefi og svo framvegis. Á sama hátt getum við tamið okkur að fylgjast með hugsunum okkar, hvernig þær koma og fara, hvernig ein hugsun leiðir til annarrar. Við getum verið sem hlutlaus áhorfandi að okkar eigin hugsunum. Og það sem meira er, við getum lagt mat á hugsanir okkar og breytt þeim eða valið þær sem við teljum æskilegar, og leyft hinum að hverfa.
Í hugleiðslu förum við lengra í sömu átt. Við fylgjumst með hugsuninni um stund, og smám saman kyrrist hugurinn, ein og ein hugsun birtist á stangli, og markmiðið er að tæma hugann, hugsa ekkert.
Þetta ferli færir okkur nær kjarnasjálfinu, sem er kannski það sem okkur var ætlað að verða, áður en uppeldi, aðstæður, áföll, skólakerfið og þjóðfélagið mótaði okkur. Þú getur lesið meira um þetta í þessari bók
Búddisminn byggir á fjórum grunnlögmálum. Fyrsta lögmálið er lögmál dukkha (þjáningarinnar). Við mennirnir erum allir undirorpnir þjáningunni. Þó við séum hamingjusöm í dag og allt gangi okkur í haginn, getur hvenær sem er eitthvað það gerst sem kallar fram þjáningu í lífi okkar. Það geta orðið náttúruhamfarir, slys, veikindi, dauðsföll eða stríð. Við getum orðið fyrir atvinnumissi, höfnun, skorti á mat, ást eða einhverju því sem við þörfnumst eða þráum.
Og þetta leiðir okkur að öðru lögmáli búddismans, lögmáli tanha (þarfa, langana, þrár). Mannlegt eðli gerir okkur undirorpin þjáningunni, því við erum full af þörfum, löngunum og þrám. Við þráum ást og þörfnumst matar, við þráum frið og góða heilsu, og stundum langar okkur í sömu lífsgæði og nágranni okkar virðist njóta. Þegar eitthvað kemur í veg fyrir að við getum fullnægt þessum þörfum, löngunum og þrám, upplifum við þjáningu. Hún getur verið allt frá pirringi og leiða til öfundar, sársauka, sorgar, reiði, hungurs og þorsta.
Þriðja lögmálið, lögmál nirvana (uppljómunarinnar) segir okkur að við getum öðlast frelsi frá þjáningunni. Þetta frelsi byggir á því að temja dýrið innra með okkur, hemja þarfir okkar, langanir og þrár, verða óháð því að fá þarfir okkar, langanir og þrár uppfylltar. Vesturlandabúar hafa skilið þetta svo að búddisminn boði algjöra sjálfsafneitun, en það er misskilningur. Þegar dýrið hefur verið tamið látum við fátt eða ekkert koma okkur úr jafnvægi. Við æðrumst ekki þó okkur skorti eitthvað, en að sjálfsögðu njótum við þess sem er í boði.
Fjórða lögmálið, lögmál magga (leiðin til frelsisins) kennir okkur leiðina að þessu takmarki. Leiðin til frelsisins fæst með því að tileinka sér átta lífsreglur. Þær eru rétt viðhorf, réttar hugsanir, rétt tjáning, réttar gjörðir, réttir lífshættir, rétt gjörhygli, réttur ákafi og rétt hugleiðsla.
Við temjum okkur rétt viðhorf með því sjá nauðsyn þess að vera heiðarleg og skaðlaus öðru fólki. Við temjum okkur réttar hugsanir með því að hugsa jákvætt, en þó umfram allt raunsætt. Við temjum okkur rétta tjáningu með því að segja sannleikann og forðast að segja nokkuð það sem eykur á þjáningu okkar og annarra. Réttar gjörðir eru þær sem eru skaðlausar okkur og öðru fólki. Réttir lífshættir eru þeir sem skaða ekki umhverfi okkar. Rétt gjörhygli byggir á því að fylgjast með hugsunum okkar, meta þær og breyta þeim ef þær færa okkur þjáningu. Við temjum okkur réttan ákafa með því að beina öllum okkar kröftum að því að temja okkur lífsreglurnar átta. Rétt hugleiðsla fæst með því að tæma hugann og einbeita sér af fullkomnu fordómaleysi.
Mig langar að útskýra gjörhyglina betur. Hún byggir á því að sjálfið sé tvískipt. Annars vegar er það sá hluti okkar sem hugsar, talar og framkvæmir; hins vegar kjarnasjálfið sem getur fylgst með okkur hugsa, tala og framkvæma. Ef við erum leidd í djúpslökun eða hugleiðslu er okkur oft sagt að fylgjast með andardrættinum, eða beina athyglinni að líkamanum, láta hugann líða frá tám að hnjám, að mjöðmum, öxlum, nefi og svo framvegis. Á sama hátt getum við tamið okkur að fylgjast með hugsunum okkar, hvernig þær koma og fara, hvernig ein hugsun leiðir til annarrar. Við getum verið sem hlutlaus áhorfandi að okkar eigin hugsunum. Og það sem meira er, við getum lagt mat á hugsanir okkar og breytt þeim eða valið þær sem við teljum æskilegar, og leyft hinum að hverfa.
Í hugleiðslu förum við lengra í sömu átt. Við fylgjumst með hugsuninni um stund, og smám saman kyrrist hugurinn, ein og ein hugsun birtist á stangli, og markmiðið er að tæma hugann, hugsa ekkert.
Þetta ferli færir okkur nær kjarnasjálfinu, sem er kannski það sem okkur var ætlað að verða, áður en uppeldi, aðstæður, áföll, skólakerfið og þjóðfélagið mótaði okkur. Þú getur lesið meira um þetta í þessari bók
Thursday, February 11, 2010
Hugarástand jógaiðkunar
Íslendingar hafa verið duglegir að stunda jóga síðustu ár. Jógakennarar segja gjarnan að jóga sé andleg iðkun ekki síður en líkamleg, og kannski miklu fremur. En hvað eiga þeir við með því?
Jóga byggir á því að teygja líkamann, og anda með teygjunni. Hvað er svona andlegt við það? Oft er slökun í lok jógatíma, jafnvel farið stuttlega í orkustöðvar líkamans, og í bestu tilvikum framkallað hugleiðsluástand. Þetta er vissulega andleg iðkun, en jógateygjurnar sjálfar eru líkamlegar, eða hvað?
Ef kafað er ofan í jógaheimspekina, má fá annað sjónarhorn á þetta mál. Jóga er fyrst og fremst æfing í hugarástandi. Í hugarástandi jógaiðkunar er einbeitingin algjör og fordómaleysið líka. Þú einbeitir þér algjörlega að vöðvunum sem eru að vinna, og önduninni. Á sama tíma slakar þú eins vel og þú getur á öllum öðrum vöðvum líkamans. Til þess þarftu að hemja hugann, draga athyglina að líkama þínum.
Fordómaleysið snýst um að láta þér standa á sama um hina jógaiðkendurna í salnum. Láta það ekki skipta neinu máli hvernig þeir standa sig, hætta að bera þig saman við þá. Einnig er mikilvægt að vera fordómalaus gagnvart öllu því sem þú finnur innra með þér. Ef þú kemst ekki lengra í teygjunni í dag, þá ert þú í hinni fullkomnu stöðu fyrir þig. Ef þú finnur til sársauka í teygjunni, þá breytir þú stöðunni þar til sársaukinn er horfinn.
Æfingin skapar meistarann og það á líka við um hugarástand jógaiðkunar. Það getur tekið marga mánuði eða ár að ná fullkominni einbeitingu. Og hér er fordómaleysið líka mikilvægt. Vertu fordómalaus þegar hugurinn hvarflar frá líkamanum og út í salinn, heim, í vinnuna eða þegar áhyggjurnar læðast aftan að þér. Ekki dæma þig fyrir einbeitingarskortinn, fyrirgefðu þér óróleikann umsvifalaust og leiddu svo hugann blíðlega aftur inn á við, að önduninni, að teygjunni.
Hugarástand jógaiðkunar má kristalla í setningunni “hlustaðu á líkamann, á hverju augnabliki, og hlýddu því sem líkaminn segir þér”. Þú getur lesið meira um þetta í þessari bók.
Jóga byggir á því að teygja líkamann, og anda með teygjunni. Hvað er svona andlegt við það? Oft er slökun í lok jógatíma, jafnvel farið stuttlega í orkustöðvar líkamans, og í bestu tilvikum framkallað hugleiðsluástand. Þetta er vissulega andleg iðkun, en jógateygjurnar sjálfar eru líkamlegar, eða hvað?
Ef kafað er ofan í jógaheimspekina, má fá annað sjónarhorn á þetta mál. Jóga er fyrst og fremst æfing í hugarástandi. Í hugarástandi jógaiðkunar er einbeitingin algjör og fordómaleysið líka. Þú einbeitir þér algjörlega að vöðvunum sem eru að vinna, og önduninni. Á sama tíma slakar þú eins vel og þú getur á öllum öðrum vöðvum líkamans. Til þess þarftu að hemja hugann, draga athyglina að líkama þínum.
Fordómaleysið snýst um að láta þér standa á sama um hina jógaiðkendurna í salnum. Láta það ekki skipta neinu máli hvernig þeir standa sig, hætta að bera þig saman við þá. Einnig er mikilvægt að vera fordómalaus gagnvart öllu því sem þú finnur innra með þér. Ef þú kemst ekki lengra í teygjunni í dag, þá ert þú í hinni fullkomnu stöðu fyrir þig. Ef þú finnur til sársauka í teygjunni, þá breytir þú stöðunni þar til sársaukinn er horfinn.
Æfingin skapar meistarann og það á líka við um hugarástand jógaiðkunar. Það getur tekið marga mánuði eða ár að ná fullkominni einbeitingu. Og hér er fordómaleysið líka mikilvægt. Vertu fordómalaus þegar hugurinn hvarflar frá líkamanum og út í salinn, heim, í vinnuna eða þegar áhyggjurnar læðast aftan að þér. Ekki dæma þig fyrir einbeitingarskortinn, fyrirgefðu þér óróleikann umsvifalaust og leiddu svo hugann blíðlega aftur inn á við, að önduninni, að teygjunni.
Hugarástand jógaiðkunar má kristalla í setningunni “hlustaðu á líkamann, á hverju augnabliki, og hlýddu því sem líkaminn segir þér”. Þú getur lesið meira um þetta í þessari bók.
Wednesday, February 3, 2010
Gras og fiskimjöl
Ómega-3 fitusýrur eru lífsnauðsynlegar fitusýrur sem við verðum að fá úr fæðunni. Þær gegna mörgum mikilvægum hlutverkum í líkamanum, og eru eitt aðalbyggingarefni heilans, sjónhimnunnar og sáðfrumna. Ómega-3 fitusýrur er að finna í öllum sjávarafurðum. Einnig er minna virkt form þeirra að finna í valhnetum, brokkólí, sojaolíu, repjuolíu (raps, canola) og hörfræjum. Meira er af ómega-3 fitusýrum í villtum jurtum en ræktuðum, og í villtum fiski en þeim sem alinn er í fiskeldiskerjum. Við fáum líka dálítið af ómega-3 fitusýrum úr kjöti og eggjum.
Villt dýr nærast á villtum jurtum, og þess vegna er meira af ómega-3 fitusýrum í kjöti af villibráð en af húsdýrum. Magni ómega-3 fitusýra í afurðum húsdýra er þó hægt að stýra með fóðruninni. Það er mikið af ómega-3 fitusýrum í grasi. Þess vegna er kjöt af kúm og kindum ríkara af ómega-3 fitusýrum ef þau eru alin á grasi, heldur en kjöt af dýrum sem alin eru á korni á borð við rúg, bygg og hafra, eins og tíðkast í mörgum löndum.
Þar sem ómega-3 fitusýrur er að finna í öllum sjávarafurðum er kjöt af kjúklingum og svínum sem alin eru að hluta til á fiskimjöli ríkara af ómega-3 fitusýrum en ef dýrin eru eingöngu alin á kjötmjöli eða korni. Eggin verða líka ríkari af ómega-3 fitusýrum ef hænurnar fá fiskimjöl.
Ég vil því hvetja bændur landsins til að halda þeirri góðu venju að ala kýr og kindur á grasi, og fóðra kjúklinga og svín á fiskimjöli.
Heimildir: Simopoulos AP. Lipids 2001;36 Suppl:S83. Simopoulos AP. Am J Clin Nutr 1999;70 Suppl:S560. Clapham WM et al. J Agric Food Chem 2005;53:10068. Wood JD and Enser M. Br J Nutr 1997;78 Suppl:S49.
Villt dýr nærast á villtum jurtum, og þess vegna er meira af ómega-3 fitusýrum í kjöti af villibráð en af húsdýrum. Magni ómega-3 fitusýra í afurðum húsdýra er þó hægt að stýra með fóðruninni. Það er mikið af ómega-3 fitusýrum í grasi. Þess vegna er kjöt af kúm og kindum ríkara af ómega-3 fitusýrum ef þau eru alin á grasi, heldur en kjöt af dýrum sem alin eru á korni á borð við rúg, bygg og hafra, eins og tíðkast í mörgum löndum.
Þar sem ómega-3 fitusýrur er að finna í öllum sjávarafurðum er kjöt af kjúklingum og svínum sem alin eru að hluta til á fiskimjöli ríkara af ómega-3 fitusýrum en ef dýrin eru eingöngu alin á kjötmjöli eða korni. Eggin verða líka ríkari af ómega-3 fitusýrum ef hænurnar fá fiskimjöl.
Ég vil því hvetja bændur landsins til að halda þeirri góðu venju að ala kýr og kindur á grasi, og fóðra kjúklinga og svín á fiskimjöli.
Heimildir: Simopoulos AP. Lipids 2001;36 Suppl:S83. Simopoulos AP. Am J Clin Nutr 1999;70 Suppl:S560. Clapham WM et al. J Agric Food Chem 2005;53:10068. Wood JD and Enser M. Br J Nutr 1997;78 Suppl:S49.
Subscribe to:
Posts (Atom)
