Sjálfsumhyggja gegn ofáti

Margir kannast við að hafa reynt að breyta mataræði sínu eða fæðumunstri en gefist upp eftir einhvern tíma. Oft er það vegna þess að lítil mistök urðu að meiriháttar bakslagi og enduðu með uppgjöf og vonleysistilfinningu.

Þá er betra að nota sjálfsumhyggju til að hætta að borða yfir sig, taka ofátsköst eða borða óreglulega og í stjórnleysi.

Hér fyrir neðan er tafla sem sýnir muninn á að takast á við bakslag eða mistök með sjálfsumhyggju annars vegar og sjálfsgagnrýni hins vegar (1):

Sjálfskoðun sem byggir á umhyggju:	Sjálfsgagnrýni sem byggir á skömm:
Þörfin fyrir að bæta sig	Þörfin fyrir að fordæma og refsa
Þroski og andlegur vöxtur, horfa fram á veginn	Refsing fyrir fyrri brot, horfa gjarnan til baka
Hvatning, stuðningur, gæska	Reiði, örvænting, fyrirlitning og vonbrigði
Byggja á jákvæðum þáttum (hvað tókst vel og velta svo fyrir sér á hverju megi læra)	Vera upptekinn af mistökum og hræðslu við að komist upp um mann
Einbeita sér að vissum þáttum og eiginleikum sjálfsins (sjá bæði kosti sína og galla)	Vera upptekinn af heildinni, öllu sjálfinu (fordæma sjálfan sig í heild)
Einbeita sér að og vonast eftir árangri	Vera upptekinn af ótta við mistök
Auka möguleikana á að halda ótrauð áfram	Auka möguleikana á forðun og uppgjöf

Tökum dæmi um tvo íþróttaþjálfara. Annar einbeitir sér að mistökum barnsins og skammar það. Hinn einbeitir sér að því sem barnið gerir vel, hvetur það til að bæta sig og læra af mistökunum. Hvor þjálfarinn ýtir undir sjálfstraust barnsins? Hjá hvorum þjálfaranum er barnið líklegra til að vilja æfa? Hvorn þjálfarann mynduð þið taka framyfir (1)?

Sjálfsgagnrýni sem byggir á árás gerir að verkum að við viljum gefast upp og fela okkur. Það er miklu líklegra að okkur takist að breyta lífsstílnum, td. að hætta ofáti, ef við beitum sjálfsumhyggju þegar okkur verður á.

Sjálfskoðun með umhyggju byggir á því að vera heiðarleg gagnvart sjálfum okkur og mistökum okkar, og að viðurkenna einlæga ósk okkar um að læra af þeim (1).

Kona á miðjum aldri ætlar að taka á mataræðinu en gerir mistök. Þegar hún sest niður til að slaka á við sjónvarpið eftir kvöldverðinn hrannast hugsanirnar upp. Hvort skyldi vera hjálplegra, að beita sjálfskoðun með umhyggju, eða sjálfsgagnrýni með skömm?

Sjálfskoðun með umhyggju:

Ég borðaði hollan mat, bæði í morgun og í hádeginu og mátulega mikið. Ég borðaði bara 5 kexkökur síðdegis en ekki allan pakkann eins og ég hefði gert hér áður fyrr. Það er alla vega árangur. En ég hefði ekki átt að fá mér aftur á diskinn í kvöld. Mér líður ekki vel í maganum og er með samviskubit. Það hefði verið alveg nóg að fá sér einu sinni. Fyrri diskurinn var góður og mér leið vel. Ég freistaðist til að fá mér meira af því ég vildi framlengja þessa góðu tilfinningu en í rauninni var ég orðin dofin fyrir bragðinu og leið verr og verr í maganum með hverjum bitanum. Þarna á ég eitthvað ólært. Gott að hafa tekið eftir þessu.

Ég veit að ég er dugleg og góð manneskja, ég stend mig vel í vinnunni og reynist vinum og fjölskyldu vel, þó ég geri stundum mistök og mætti hugsa betur um líkamann.

Sjálfsgagnrýni með skömm:

Ég er ömurleg manneskja og á ekki skilið að lifa. Það er alveg sama hvað ég reyni, ég enda alltaf á að borða yfir mig af óhollustu. Ég var svo ákveðin í því að þessi dagur yrði öðruvísi, en svo gat ég ekki látið kexið vera síðdegis og borðaði allt of mikið í kvöld. Þetta er vonlaust. Ég get þetta aldrei.

Sem betur fer sá enginn hvað ég borðaði mikið af kexinu en í kvöld hafa allir séð að ég réð ekki við mig. Ég borðaði miklu meira en aðrir fjölskyldumeðlimir og svo er ég allt of feit og verð bara feitari á þessu helvítis ofáti. Hvað ætli fólk hugsi um mig? Ég lít hræðilega út og ætti ekki að láta sjá mig meðal fólks.

Sjálfskoðun með umhyggju:

Ég er alla vega búin að laga morgunverðinn og hádegisverðinn. Það gengur vel. Ég þarf að passa mig síðdegis og á kvöldin. Kannski ég ætti að hætta að kaupa kex, biðja Palla að hætta því líka. Það er heldur ekki gott að borða kex í einrúmi. Ég ætti frekar að fara með krakkana á kaffihús við og við eða leyfa mér smávegis um helgar í góðum félagsskap.

Líklega er nóg að kaupa 600 g af kjöti eða fiski fyrir okkur öll í kvöldmatinn, 700 g er of mikið og þá freistast ég til að fá mér aftur á diskinn.

Sjálfsgagnrýni með skömm:

Ég stend aldrei við það sem ég einset mér. Það borgar sig ekki að reyna að setja sér svona reglur. Þær fjúka hvort eð er út um gluggann strax. Ég er viss um að Palli sá hvað ég át yfir mig í kvöld. Svo gæti hann tekið eftir því hvað kexið hverfur hratt úr skápnum. Það er svo asnalegt að hafa sagst ætla að taka á þessu og svo sjá allir að maður er að missa sig og grennist ekkert heldur fitnar bara.

Sjálfskoðun með umhyggju:

Ég held áfram að reyna enda er þyngdin farin að há mér allverulega. Ég finn til í hnjánum og verð móð við minnstu áreynslu. Ég veit að ég er falleg og góð manneskja, en þessu vil ég breyta.

Þetta kemur. Ég hef stigið fullt af góðum skrefum, restin kemur hægt og rólega. Það geta ekki allir dagar verið fullkomnir.

Sjálfsgagnrýni með skömm:

Þetta þýðir ekki neitt. Ég hætti þessu bara. Og minnist ekki á það framar að breyta lífsstílnum. Það hlæja allir að manni hvort eð er.

Lokaorð

Að tileinka sér sjálfskoðun með umhyggju í stað niðurrífandi gagnrýni kostar æfingu. Því oftar sem maður prófar að beita sig umhyggju því auðveldara verður það, og endar með því að koma af sjálfu sér. Innri dómarinn missir smám saman valdið sem hann hafði.

Heimild

1) The compassionate-mind guide to ENDING OVEREATING using compassion-focused therapy to overcome bingeing and disordered eating. Ken Goss, DClinPsy.

Að koma sér í form

Fyrir þá sem ekki hafa hreyft sig meira en út í bíl og inn úr bíl árum saman, er heilmikið átak að koma sér í form. Sumir hafa gert margar tilraunir sem allar hafa runnið út í sandinn. Ástæðurnar eru margvíslegar. Tímaskortur eða skortur á vilja og sjálfsaga er algengasta ástæðan. En sumir upplifa það aftur og aftur að eymsli, verkir og þreyta taka sig upp eða versna þegar þeir byrja að hreyfa sig. Þá ákveða þeir að taka sér hlé og finna strax að þeim líður betur þegar þeir hvíla sig. Þeir spyrja sig hvers vegna þeir ættu að byrja aftur að hamast ef þeim líður best í hvíld? Hvatinn til að hreyfa sig hverfur ef þeir finna ekki umbun í betri líðan eða meiri gleði, heldur upplifa verri líðan og margra daga eftirköst með tilheyrandi orku- og vinnutapi.

Auðvitað vita allir að hreyfingarleysi er ekki gott til langs tíma. Þá er hætt við þyngdaraukningu, þrek og þol minnka, vöðvastyrkur sömuleiðis, hreyfigeta skerðist og stirðleiki eykst. Hreyfingarleysi stuðlar að alls kyns sjúkdómum og ótímabærum dauða.

Harðsperrur

Oft eru eymsli, verkir og þreyta eðlileg eftirköst álags á veikburða vöðva og sinafestar. Harðsperrur er eitthvað sem getur verið sársaukafullt en lagast á 2-3 dögum, og vöðvarnir verða sterkari eftir. Það verður ekki komist hjá harðsperrum ef byggja á vöðvana upp. Málið er að gefast ekki upp heldur drífa sig aftur í ræktina þrátt fyrir harðsperrurnar. Ef þú mætir reglulega finnurðu fljótt að harðsperrurnar minnka, þrek og þol eykst og vöðvarnir styrkjast með hverri vikunni. Umbunin kemur ekki strax, en hún kemur ef þú gefst ekki upp.

Fyrir aðra er málið aðeins flóknara. Eymsli þeirra, verkir og þreyta hverfa einmitt ekki ef þeir mæta aftur og aftur í ræktina til að reyna á sömu vöðvana, heldur aukast stig af stigi. Sumir í þessum sporum fá að lokum greiningu um gigtarsjúkdóm. En hreyfing er ekki síður mikilvæg fyrir gigtarsjúklinga en aðra. Hún þarf bara að vera mýkri en hreyfing annarra.

Hrós fyrir dugnað

Við erum mörg svo vön að keyra okkur áfram án þess að taka tillit til okkar. Við höfum fengið hrós fyrir dugnað, hrósið hefur verið okkar umbun. Við erum ekki bara háð hrósi annarra, heldur líka því hrósi sem við veitum sjálfum okkur þegar við erum dugleg. Þetta viðhorf höfum við tekið með okkur í ræktina. Þar höfum við ætlað að sýna sjálfum okkur hvað við værum dugleg á hlaupabrettinu, dugleg að lyfta lóðum, dugleg í hóptímanum, dugleg að komast í jógastellingarnar. Ef slík keyrsla leiðir til aukinna verkja og þreytu og jafnvel til vinnutaps er freistandi að hætta í ræktinni og sýna dugnað sinn á öðrum vettvangi, annað hvort í vinnu eða heima fyrir. Hreyfingin verður útundan.

Sjálfsumhyggja

Þegar við erum komin í þetta öngstræti þurfum við að læra að sýna okkur umhyggju óháð dugnaði. Sjálfsumhyggja getur falist í því að veita okkur þá hvíld sem líkaminn kallar á. En sjálfsumhyggja felst ekki síður í að veita okkur þá mildu hreyfingu sem við þörfnumst.

Málið er að byrja nógu hægt, fara nógu varlega. Fyrir þann sem hefur ekki hreyft sig að ráði árum saman er oft nóg að byrja á tíu mínútna göngu daglega eða nokkrum sinnum í viku. Ef tíu mínútur er of mikið, verkir og þreyta gera vart við sig, þá prófum við hvort fimm mínútur er mátulegt. Eftir nokkra daga af fimm mínútna æfingum treystum við okkur til að auka tímann aftur upp í tíu mínútur. Eftir nokkrar vikur er tíminn kominn upp í 15 mínútur. Þá getur verið að við finnum að við höfum farið of geyst. Ef svo er ættum við hvorki að gefast upp, né heldur harka af okkur og keyra okkur áfram án tillits til verkja og þreytu. Eina ráðið er að minnka tímann aftur, niður í 7, 10 eða 12 mínútur. Við látum líkamann ráða, stillum æfingarnar eftir því hvernig okkur líður. Og smám saman styrkjumst við á ný, umbunin kemur.

Hálsrígur og höfuðverkur

Það getur verið áskorun fyrir axlir sem ekki eru í góðri þjálfun að lyfta höndum upp yfir höfuð um leið og andað er að sér, og láta handleggi síga rólega um leið og andað er aftur frá sér. Fyrir suma er nóg að byrja á að gera þessa æfingu einu sinni á dag. Eftir nokkra daga er hægt að endurtaka hana tvisvar í röð. Eftir nokkrar vikur er freistandi að halda áfram upp í tíu skipti. Þá er ekki ólíklegt að eymsli, verkir og þreyta taki sig upp. Hálsrígur og höfuðverkur segja okkur að við höfum farið of geyst. Fimm skipti er nóg, eða þrjú skipti. Það getur jafnvel verið betra að byrja á því að styrkja hálsinn með því að þrýsta sundbolta létt upp að vegg með höfðinu, áður en axlaþjálfun er hafin.

Minna er meira

Minna er meira (less is more) er eitt af mörgu gagnlegu sem ég lærði í jóga. Merkingin er sú að það að gera minna, getur gefið meiri árangur. Höfum þetta í huga þegar okkur langar í hrós fyrir dugnað. Árangur er það sem við viljum uppskera, en hvorki þrálátir verkir og þreyta né verri langtímaheilsa vegna hreyfingarleysis.

Átak eða lífsstílsbreyting, öfgar eða hófsemi.

Ég hef áður skrifað nokkra pistla um muninn á ytri og innri stýringu þegar kemur að því að velja mat og borða. Ytri stýring eru reglur, boð og bönn, sem við fylgjum af sannfæringu með viljastyrkinn að vopni. Innri stýring er það að hlusta á líkamann, svengd og seddu, löngun í mat fyrir máltíð og líðan eftir máltíð. Ekki í þeim tilgangi að láta undan öllum löngunum strax, heldur til að skoða og meta út frá heildarhagsmunum okkar til framtíðar.

Ég hef líka skrifað pistla um muninn á matardagbók og lystardagbók. Matardagbók er skráning á tegund og magni fæðu á meðan lystardagbók er skráning á svengd og seddu, tilfinningum og hugsunum.

Matardagbók, ytri stýring

Matardagbók getur veitt okkur aðhald og hvatningu til að taka okkur á, breyta fæðuvenjunum. Því samviskusamari og heiðarlegri sem við erum við skráninguna, því betur sjáum við muninn á okkar mataræði og því mataræði sem við vitum eða teljum vera hollt og gott fyrir okkur. Það getur verið erfitt að horfa í slíkan spegil, en ef við erum nógu ákveðin, verður það okkur næg hvatning til að stíga skrefið, breyta lífsstílnum, færa hann í þá átt sem við viljum. Þetta er dæmi um ytri stýringu og krefst sjálfsaga. Við þurfum að fylgjast með sjálfum okkur, bæla niður langanir okkar í óhollan mat, og nota sjálfsagann til að velja það sem er hollt.

Bragðskynið

Bragðskynið breytist eftir nokkrar vikur, við lærum að meta nýtt bragð og ilm, okkur fer að finnast hollur matur góður á bragðið, og sá óholli sem við áður sóttum í, verður jafnvel ólystugur í okkar augum. Ef við höfum farið skynsamlega að í vali á nýju mataræði, ætti heilsa okkar og líðan sömuleiðis að batna. Allt þetta ætti að hvetja okkur til að halda ótrauð áfram. En það er svo skrítið að fyrir flesta verður erfiðara og erfiðara með tímanum að halda matardagbók og beita sig sjálfsaga. Það verður sífellt erfiðara að fylgja reglunum, fara eftir boðum og bönnum. Erfiðara og erfiðara að hafa vakandi og gagnrýnið auga með sjálfum sér, löngunum sínum og atferli. Það versta er ef við förum að dæma okkur og refsa ef við brjótum reglurnar, ef við borðum jafnvel bara smáræði af einhverju sem er bannað.

Tímabundið inngrip

Ef við höldum skynsamlega á málum getur ytri stýring hjálpað okkur að marka þáttaskil í lífi okkar. Gætum þess að hafna ekki sjálfum okkur. Það kann ekki góðri lukku að stýra að ganga um svangur, eða neita sér um allt sem okkur finnst gott. Flestir sem setja sér það markmið að fylgja stífum reglum það sem eftir er ævinnar, springa að lokum á limminu og úða í sig óhollustu, og fá í kjölfarið gríðarlegt samviskubit. Þetta getur orðið vítahringur og endað með átröskun. Það er betra að strangar reglur, boð og bönn, séu frá upphafi hugsuð sem tímabundið inngrip. Frá upphafi sé ljóst að eftir vissan tíma, t.d. einn til fjóra mánuði, munum við slaka á klónni, sleppa smám saman tökum á ytri stýringu og treysta í staðinn meira á innri stýringu. Ef bragðskynið, matarsmekkur okkar, hefur breyst, ættum við að geta leyft okkur að bragða á öllu því sem okkur langar í, án þess að mataræðið fari aftur í gamla farið. Þannig að við getum til að mynda leyft okkur að bragða hóflega á veitingunum þegar í veislu kemur, þó við höldum okkur við hollustuna dags daglega.

Það er ekki nauðsynlegt að fara tímabundið eftir stífum reglum, til að breyta mataræðinu. Fyrir marga er betra að beita innri stýringu eingöngu. Þá breytist mataræðið smám saman, í litlum skrefum, sem auðvelt er að standa við.

Lystardagbók, innri stýring

Á meðan matardagbókin hvetur okkur til ytri stýringar, er lystardagbókin tæki til að læra innri stýringu. Á meðan ytri stýring verður flestum erfiðari og erfiðari með tímanum, verður innri stýring auðveldari og auðveldari. Innri stýring krefst ekki sjálfsaga, heldur æfingar. Við þjálfum okkur hægt og rólega í því að hlusta innávið, fylgja þeim merkjum sem líkaminn gefur. Innri stýring byggir ekki á því að setja reglur, boð og bönn. Hún byggir ekki á því að horfa á sjálfan sig gagnrýnum augum og dæma sig fyrir minnstu yfirsjónir. Hún byggir á því einu að spyrja sjálfan sig eftirfarandi spurninga. Hvað langar mig í núna? Hversu svöng er ég núna? Er þetta líkamlegt hungur eða tilfinningalegt hungur? Hvernig leið mér síðast þegar ég borðaði þennan mat? Borðaði ég kannski bara of mikið af honum síðast? Var það þess virði?

Njóta, ekki dæma

Innri stýring hvetur okkur til að njóta þess að borða það sem okkur langar í, í hóflegu magni, án þess að dæma okkur. Og við spyrjum okkur eftirfarandi spurninga. Langar mig í meira af þessum mat núna? Er ég orðin hæfilega södd núna? Hvernig líður mér eftir þessa máltíð? Hvaða lærdóm get ég dregið af þessari máltíð?

Það getur virst óyfirstíganlegt að spyrja okkur allra þessara spurninga þegar við viljum frekar spjalla við sessunautinn undir borðum, horfa á sjónvarpið eða lesa blaðið á meðan við tökum til matar okkar. Til að byrja með er gott að borða einn í þögn, einbeita sér að bragðinu, áferðinni og áhrifunum sem maturinn hefur á svengdar- og seddustigið eftir því sem líður á máltíðina. Ef við erum nógu opin fyrir því að skoða hvernig okkur líður koma svörin við spurningunum af sjálfu sér. Og með æfingunni lærist að gera allt í senn, borða, rabba við sessunautinn og hlusta innávið.

Vegur Búdda frá þjáningunni

Hvernig var aftur eðlisfræðijafnan sem við lærðum flest í framhaldsskóla um samband straums og spennu? Mig minnir að hún hafi verið svona:

Spenna = Straumur X Viðnám.

Þessi jafna kom mér í hug um daginn þegar ég las bók um gjörhygli og búddisma. Þar er nefnilega jafna sem minnir á þessa jöfnu, og hún er svona:

Þjáning = Sársauki X Mótstaða.

Rétt eins og í eðlisfræðinni er hægt að setja núll öðru megin við margföldunartáknið (X) og þá verður útkoman núll (allar tölur sem margfaldaðar eru með núlli verða núll). Þannig að ef sársaukinn er núll, þá er þjáningin eða spennan núll. Það hljómar rökrétt. Ef enginn er sársaukinn þá þjáumst við ekki. En við getum líka látið mótstöðuna eða viðnámið vera núll og þá verður þjáningin engin, sama hvað sársaukinn er mikill. Með öðrum orðum, þjáningin verður ekki til fyrr en við förum að streitast á móti sársaukanum.

Við erum öll undirorpin atburðum sem geta valdið okkur sársauka og erfiðleikum, svo sem slysum eða veikindum okkar sjálfra eða þeirra sem okkur þykir vænt um. Þessir atburðir eru tilviljanakenndir, eða þess eðlis að við stjórnum þeim ekki. En þeir eru hluti af lífinu, hluti af veruleika sem við verðum að sætta okkur við. Búddisminn kennir okkur að þjáningin verði ekki til fyrr en við förum að streitast á móti veruleikanum, óska þess að hlutirnir séu öðruvísi en þeir eru. Við þurfum þannig að breyta viðhorfi okkar til veruleikans, hætta að streitast á móti því sem þýðir hvort eð er ekkert að streitast á móti. Það hefur ekki í för með sér að við verðum dofin og upplifum engan sársauka. Við getum upplifað allt litróf tilfinninganna, en tilfinningasveiflurnar ganga yfir þjáningarlaust, ef við streitumst ekki á móti þeim.

Svo ég taki nú eitt saklaust og um leið algengt dæmi: Hver hefur ekki upplifað pirring og gremju í langri biðröð, þegar maður hefur allt annað að gera við tímann en að standa og bíða? Það er mótstaða okkar við þessum veruleika, biðröðinni, sem veldur okkur þessari þjáningu. Ef við hættum að streitast á móti, hættum að óska þess að biðröðin væri styttri, þá færist yfir okkur sátt og friður. Við getum notið þess að fá óvænt nokkrar mínútur til að vera í augnablikinu, finna fyrir tánum, hlusta á andardráttinn. Svo getum við náttúrulega notað þessar mínútur til að hringja nokkur símtöl eða skipuleggja morgundaginn í huganum. Svo lengi sem við gerum það án óþolinmæði, verður þjáningin engin.

Þegar yfir okkur hellist sorg vegna ástvinamissis, er fátt betra en að leyfa tárunum að streyma, mótstöðulaust. Við finnum sársaukann, logandi í brjóstinu, en svo fremi við sleppum honum lausum og grátum út, þá færist að lokum yfir okkur værð og sátt. Það er fyrst þegar við reynum að kyngja grátinum og harka af okkur, sem spennan og þjáningin verður óbærileg. Hún getur hreinlega valdið okkur líkamlegum veikindum eins og höfuðverk og vöðvaspennu með tilheyrandi stoðkerfisvandræðum.

Munum eðlisfræðijöfnuna góðu, eða hina búddísku útgáfu hennar og leyfum tilfinningunum að streyma um okkur án viðnáms, og við munum losna við alla spennu og þjáningu úr lífi okkar.

Átröskun og hin innri rödd dómarans

Átraskanir eru alvarlegar geðraskanir, sem birtast í sjálfsvelti eða lotuáti með framkölluðum uppköstum eða misnotkun hægðalyfja. Þetta er þó bara birtingarmyndin Undir niðri býr sterkur ótti við að fitna, eða löngun til að grennast. Og ástæða þessa ótta er lágt sjálfsmat, og í raun sjálfshöfnun.
Öll erum við stundum gagnrýnin á sjálf okkur, en einstaklingur með átröskun rífur sjálfan sig endalaust niður. Sjálfsgagnrýnin virðist eiga sér sjálfstætt líf innra með einstaklingnum. Rödd þessa “dómara” yfirgnæfir allt annað í huga einstaklingsins og “bannar” einstaklingnum að borða, að njóta matar, eða “skipar” einstaklingnum að losa sig við matinn með uppköstum eða hægðalyfjum, eða með því að fara út að hlaupa eða í ræktina.
Við sveltið/lotuátið framkallast vellíðan í stutta stund Einstaklingnum finnst hann hafa náð stjórn. En þessi tilfinning er bara blekking, og þegar dómarinn ygglir sig á nýjan leik, og vanlíðanin vaknar, finnst einstaklingnum aftur að hann þurfi að neita sér um mat, eða borða yfir sig og losa sig svo við matinn. Þannig heldur þetta áfram hring eftir hring og vellíðanin lætur á sér standa; vanlíðanin tekur smám saman meira pláss. Við þetta finnst einstaklingnum hann þurfa að vera enn strangari við sig, missa fleiri kíló.
Þetta er vítahringur sem minnir mjög á fíknisjúkdóma. Og margir skilgreina átröskun sem fíknisjúkdóm. Leiðin út úr vítahring átröskunar er að viðurkenna algjöran vanmátt gagnvart sjúkdómnum og þiggja hjálp. Það er mjög mikilvægt að fara að borða eðlilega, hætta að framkalla uppköst eða misnota hægðalyf. En það er ekki nóg til að læknast af sjúkdómnum. Það verður að vinna á hinni undirliggjandi þráhyggju, og styðja einstaklinginn til að mæta dómaranum, hætta að hlýða hinni neikvæðu innri rödd. Þetta er auðveldast að gera með því að rækta með sér skilyrðislausa ást til sjálfs sín. Sýna sjálfum sér fullkomið umburðarlyndi, elska sig á hverju augnabliki, ná sátt við sjálfan sig og alla sína bresti.

Sjálfsaginn og svipan

Í gærkveldi var viðtal við Tryggva Helgason barnalækni í Kastljósinu um offitu barna. Ég var sammála ýmsu sem þar kom fram, til dæmis því að enginn eigi að fara í megrun, hvorki börn né fullorðnir. Sömuleiðis var ég sammála því að það sé einfaldast að breyta lífsstílnum í smáum skrefum, auka smám saman hollustu og fjölbreytni fæðunnar, auka hreyfinguna smám saman.
Róttækar lífsstílsbreytingar reynast flestum mjög erfiðar, svo þeir gefast upp fyrr eða skömmu síðar. Í nýútkominni bók um Meiri hamingju eftir dr. Tal Ben-Shahar í þýðingu Karls Ágústs Úlfssonar er talað um að sjálfsagi hrökkvi oft ekki til þegar kemur að því að standa við áramótaheitin. Í stað þess sé auðveldara að láta djúpstæð gildi knýja sig til að skilgreina sérstaka hegðun og viðhafa hana á fastákveðnum tímum. Þannig komist jákvæð hegðun upp í vana, og smám saman verður það manni jafneðlilegt að rækja nýja siðinn eins og að bursta tennurnar. Eitt dæmi gæti verið að taka lýsi á morgnana, annað dæmi að fara 10 mín gönguferð um hverfið fyrir svefninn, þriðja dæmið að drekka vatn í stað gosdrykks með kvöldmatnum.
Ég held að ástæða þess hvað sjálfsaginn dugi skammt, sé að hann byggir á því að við vöktum sjálf okkur og dæmum fyrir minnstu yfirsjónir. Við erum fljót að þreytast og brotna þegar við beitum okkur svona innri svipu. Ef við sýnum sjálfum okkur umburðarlyndi og ást er miklu líklegra að við finnum hjá okkur þörf til að rækta líkama og sál. Að telja ofan í sig kaloríurnar og stíga reglulega á vigtina getur orðið hin versta svipa í lífi hvers manns.